Ülke piyasasına yerli mal sunulmuyor

Dizayn Grup, dönümde 80 ton domates ürettiði serayý satýyor

Bir çok üründe eskiden geleneksel ihracatçı olan Bulgaristan, şimdi aynı sektörlerin can çekiştiğine şahit oluyor. Global ekonominin ve AB üyesi olmanın oluşturduğu baskıyla yerli üretim birçok sektörde “hava alacak” kadar rakamlara düştü.

Yerli üretimin güçlü olduğu alanlarda ihracata yönelik olduğu için iç piyasada kaliteli Bulgar malı yerine dışarıdan  getirilen taklidi ile karşılaşıyoruz. Ayakkabı ve fasulye üreticilerden sonra şimdi de sebze ve meyve üreticileri de Bulgaristan’da yerli ürün olmadığından şikayet ediyor. Tarım Ekonomisi Enstitüsü’nden Prof. Yanka Slavova “Ufak bir Makedonya, Bulgaristan’dan hem daha fazla üretiyor, hem de bize ihraç ediyor. Var olan yönetmeliklere göre ülke asgari giriş fiyatları uygulayabilecekken, bu yapılmıyor. Ama ben herşeye rağmen yerli üretimin geleceği olduğuna inananlardanım, çünkü AB, ihraç ettiği ürünlerin iki katı kadar bir miktarı ithal ediyor. “ diye bahsediyor.

Seracıların, sorunlardan dolayı azaldığını dile getiren uzmanlar, çoğunun ise tahıl üretimine geçtiğini kaydetti. Tarım uzmanı, Çinlilerin büyük giyim markalarını yapabildiklerini, fakat bir domatesin lezzetini başkası yapamayacağını savunuyor. Domatesleri AB’ye ihraç eden Bulgaristan; Türkiye, Ürdün ve Makedonya’dan ithal domates alıyor. Ünlü Bulgar ‘lütenitsası’da  ithal domatesle yapılıyor.

Fiyatlar neden yüksek?

Sebzelerin fiyatı, Avrupa’daki diğer ülkelere göre  yüksek olmasına da açıklık getiren Slavova, “İthalat arttıkça, talebin de arttığını  tahmin eden üçüncü ülkeler, bize gelen sebzelerin fiyatını da yükseltiyorlar. 20 stotinkaya ürettiği ürünün 10 kat daha fazla satıldığı nerede görülmüştür. Böyle bir kâr marjı Avrupa da yok” sözlerini kullanıyor. Bahçeciler Birliği Başkanı Slavi Trifonov, “Öyle bir duruma geldik ki biri 16 ton domates ithal ediyor ve kontrol memurları kendisine ne yapacaksın bunları diye sorduğunda, ‘lütenitsa yapmak için’ cevabını veriyor. Tabi burada müfettişlerin elleri bağlı. “diye sitem ediyor.

Domates üretimi bir yılda 3 kat azaldı

Sera Ürünleri Üretici Derneği (BAPOP) ve Bulgaristan’daki Bahçeciler Birliği aynı istekleri paylaşıyor. Derneklerin en büyük sıkıntıları ise ülkede yerli üretimin neredeyse hiç olmadığı gerçeğidir. Uzmanlar, şu anda piyasada ülkede yetiştirilen domatesin olmadığını, Bulgar malı gibi gösterilenler de aslında dışarıdan geldiğini aktarıyor. Profesör Slavova’ya göre şu anda domateslerin yüzde 43’ü ithal ediliyor. Birlik üyeleri üyeleri ise ülkede hiç yerli üretim domates olmadığını savunuyor. Bulgar üretimi hıyar ve elmalar çok az miktarda pazarlarda yer alıyor. Dışardan gelen domatesler daha çok Yunanistan ve Türkiye’den, elmalar ise Makedonya’dan geliyor. Sera üreticileri, AB dışındaki üçüncü ülkelerden ithal edilen ürünlere, kimsenin garanti veremeyeceğini savunuyor. Yerli üretimde hiç bir zaman, nakliyatta dayanıklılık oranı artması için koruyucu maddeler kullanmadıklarını savunan üreticiler, gıda güvenliliğinin arttırılmasını istiyor.

2008’da üretilen sebzeler 2009’da yarı yarıya düşüyor. Domatesler ise 190 milyon ton üretimden 60 milyon tona iniyor.  Sebze ve meyve üreticileri, iklim şartlarının bu iş için harikulade bir üretim öngörüldüğünü aktarırken, üretiminin gittikçe azalmasına büyük bir handikap olarak bakıyor.
İllegal ithalattan endişelendiklerini belirten BAPOP Başkanı Plamen Sapunciev,  bu vesileyle ödenmeyen KDV ve vergilerden devletin 80 milyon leva zararda olduğunu kaydediyor. Üreticiler, sebze ve meyve üretiminin Bulgaristan’da son 20 yıldan beri otomatik vitese bırakıldığını ve bu yüzden yerli üretimin olmadığını aktardı. 1998’de ülkede bir milyon 500 bin ton sebze üretilirken şimdi bu rakam 850 bin ton. Meyvelerde durum daha da iç yakıcı. 1998’de 700 bin ton meyve üretilirken, 10 yıl sonra üretim hacmi 91 bin tona düştüğü görülüyor.

Büyük market zincirleri yerli üretimi engelliyor mu?

Büyük market zincirlerinin Bulgaristan’a akın etmesi kuşkusuz rekabeti arttırırken, tüketicileri geniş yelpaze ve ekonomiye taze yatırım getirdi. İstihdam arttı ve altyapı iyileştirildi. Zincirlerin tek olumsuz yanı ise yerli üretimi öldürmesidir.
Market zincirleri üreticilerin malını satması, raflarda daha iyi yer seçmesine ayrı ücret ödeniyor. Bulgaristan’daki İşverenler ve Sanayiciler Konfedarasyonu (KRİB)  yaptığı araştımada, üreticilerin büyük firmalarla çalıştıkları zamanda malını pazarlamak için, satış değerinden  yüzde 30 ila yüzde 50’ye kadar masraflarının arttıkları ortaya çıkıyor. Bu da üreticilerin düşük kazanç veya zararına çalıştıkları anlamına geliyor. Sonuç olarak bazı ulusal ürünlerin pazardan kaybolması da gözlemlenebiliyor.

Fasulye ve ayakkabıda Çin hegemonyası

Dobruca Tarım Enstitüsü Müdürü İvan Kiryakov, marketlerde ‘Dobruca’ etiketiyle Çin’den ithal edilen fasulye satıldığını söylüyor. Dobruca ismi patentli olmadığı için tüketici, Bulgar ürünü yerine Çin fasulyesini kilogramı 2-2,5 levaya satın alıyor. Fasulye aynı zamanda Polonya’dan da ithal ediliyor. Bulgaristan üretimi fasulye 3 levanın üzerinde satılıyor.

Ayakkabı sektörününde de aynı problem söz konusu.  Yerli ayakkabı üreticileri İtalya, Amerika ve Fransa’ya ürünlerini pazarlarken, Bulgaristan’daki tüketiciler Çin ayakkabıları giyiyor. Danibeks şirketi yöneticisi Veselin Kirkov, fabrikada tamamen işleme ile çalıştıklarını ve malzemelerinin tamamen hakiki deri olduğuna vurgu yapıyor.
“Bulgaristan piyasasına üretemiyoruz. Maalesef bizim ülkedeki dükkanlarda sadece Çin ayakkabıları var, ama onlarda da deri adına hiçbir şey yok” sözlerini kullanıyor. Üreticilere göre krizden dolayı birçok yerli firma iflas etti, kurtulanlar ise ihracatı güçlü olan işletmeler oldu.
Şirketin pazarlama menajeri Konstantinov, Asya’dan gelen dalganın yerli üreticileri batırdığını belireterek “ Avrupa pazarında da Çin malları var, fakat orada en azından giren ürünlere kontrol yapılıyor. Fiyatı 10 leva olan ayyakabı satılması anlamsız. Biz tabanını o kadara alamıyoruz. Ayrıca kaliteyi konuşmak bile istemiyorum. “ ifadelerini kullanıyor. Tüccarların bazıları yüzde 200-300’e varan kâr marjı belirlediğinin altını çizen Konstantinov, kalifiye eleman bulmakta zorluk çektiklerini aktardı. Beynur Süleyman, Sofya

UYARI: Yayınlanan haber, yazı ve fotoğrafların tüm hakları saklıdır. Kaynak gösterilse dahi haber, yazı ve fotoğraflar özel izin alınmadan kullanılamaz.